محمد رضا طباطبايى تبريزى
38
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى )
است موسوم به غارغابازار . در وسط آن ، در روى تلّى ، مسجد بزرگى و كاروانسرايى از خيرات و مبرّات شاه عباس غفران مآب ديده مىشود كه بالفعلآباد و معمور است . وضع مسجد به بيت اللّه الحرام از حيثيت ارتفاع و اساس و اركان ، خيلى شبيه است . وى كتيبهء مسجد شاه عباس در شماخى را هم در اين كتاب آورده است . در بارهء حرمين شريفين هم اشارات ارزشمندى در اين كتاب آمده است . براى مثال ، طباطبايى در مكه از سنگ متّكا ياد كرده و كتيبهاى را كه حاوى دو بيت شعر در آن بوده ، عينا نقل كرده است . به دليل توقف كم او در مدينهء منوّره ، كه تنها پنج روز بوده است ، اطلاعات دربارهء اين شهر بسيار اندك است . وى با اشاره به اينكه آخرين تعميرات مهم در مسجد النبى - صلى اللّه عليه و آله - از زمان سلطان عبد المجيد خان و در سال 1271 ق . است ، اشاره به اسامى ائمهء اطهار - عليهم السلام - در مسجد دارد . به نظر مىرسد اين اسامى از سوى اين سلطان و پس از تعميرات دورهء وى در آن محل نوشته شده است . وى با اشارهء كلى به برخى از كتيبههاى حرم نبوى مىنويسد : از آيات و كلام اقدس سبحانى به خطوط ثلث در اسطوانهها و ديوارها به طرزهاى خيلى مرغوب مكتوب و منقوش و اسامى ائمهء هدى و صحابهء رسول خدا در چهار سمت ديوارهاى صحن مكتوب است . قبر شيخ احمد احسايى هم كه در پشت قبور ائمه - عليهم السلام - بوده ، مزار شمارى از زائران بوده است . وى اشارتى به محل اين قبر هم دارد . در ميان راههاى مختلفى هم كه طى كرده ، گاهگاه اشارهاى به برخى از بناها دارد . براى مثال پس از خروج از مدينه و رسيدن به حمراء و گذر از آن منزل ، به جايى مىرسد كه مقبرهاى به نام ابو سعيد ابن عم رسول اللّه - صلى اللّه عليه و آله - بوده است . اما اينكه او چه كسى است ، نه آگاهى داده و نه در مصادر در دسترس چيزى مىدانيم . همچنين پيش از ورود به مدينهء منوّره ، از « تپهء سلام » ياد مىكند كه گويا همان ارتفاع مشرف به مسجد شجره پيش از رسيدن به اين مسجد باشد ، جايى كه از آنجا منارهء مسجد النبى - صلى اللّه عليه و آله - ديده